Jak i dlaczego ludzie tracą władzę

29 lip 12, 07:00
fot. Shutterstock

Nawet po osiągnięciu wpływowego, wysokiego stanowiska rzadko masz gwarancję utrzymania się przy władzy. Pozycja dyrektora generalnego, zwłaszcza w amerykańskich firmach, jest bardzo silna. Urzędujący dyrektorzy generalni sprawują kontrolę nad ogromnymi zasobami finansowymi, mają wolną rękę w ściąganiu do firmy swoich popleczników i zwalnianiu podwładnych kwestionujących ich autorytet, mogą również mieć wpływ na wybór członków zarządu, którzy rzekomo są ich szefami.

Niemniej jednak, jak donosi firma doradcza Booz Allen, roczny wskaźnik rotacji dyrektorów generalnych w korporacjach wzrósł o 59 procent w latach 1995 – 2006. Ten wzrost został zanotowany na całym świecie, nie tylko w Stanach Zjednoczonych. W tym samym okresie liczba przypadków, w których dyrektorzy generalni zostali zwolnieni lub wyrzuceni, wzrosła o 318 procent!

W innych dziedzinach sprawy wyglądają podobnie. W jednym z badań poświęconych dziekanom szkół wyższych odkryto, że wśród 100 członków Association of Business Schools (stowarzyszenie szkół biznesu) z Wielkiej Brytanii w kolejnych dwóch latach urzędujący dziekani zmieniali się 41 razy. Przeciętny okres zatrudnienia szkolnych kuratorów w Stanach Zjednoczonych w okręgach liczących ponad 25 tysięcy studentów wynosi mniej niż sześć lat. Okres zatrudnienia kierownictwa instytucji opieki zdrowotnej uległ skróceniu, co wynika z rosnących problemów i braku stabilności sektora zdrowotnego. Nawet w organizacjach opierających się na pracy ochotników, takich jak Amerykański Czerwony Krzyż, zdarzyły się zawieruchy na szczeblach kierowniczych.

Gdy już Ci się uda zdobyć wpływową pozycję, dobrze byłoby ją utrzymać przez jakiś czas. Każdy przypadek utraty władzy jest inny, jednak można wyróżnić kilka czynników, których musisz unikać. Chociaż ostatecznie utrata władzy jest nieunikniona (wszyscy się starzejemy i odchodzimy z zajmowanych stanowisk), to ludzie nie muszą jej tracić tak często, jak im się to przytrafia. Jack Valenti kierował Motion Picture Association of America przez prawie czterdzieści lat, a jego przełożonymi byli niekoniecznie mili czy troskliwi szefowie dużych wytwórni filmowych. Willie Brown był przewodniczącym Zgromadzenia Kalifornii przez ponad dziesięć lat i prawdopodobnie piastowałby ten urząd dłużej, gdyby przepisy prawne nie ograniczyły jego kadencji. Alfred Sloan był dyrektorem generalnym General Motors przez dwadzieścia trzy lata oraz prezesem zarządu firmy przez dziewiętnaście lat. Robert Moses zdominował zarządzanie parkami, mostami oraz robotami publicznymi w Nowym Jorku na ponad czterdzieści lat, sprawując władzę na swoim stanowisku dłużej niż kilku kolejnych wpływowych i ekstrawaganckich burmistrzów i gubernatorów. Utrzymanie się przy władzy jest trudne i staje się coraz trudniejsze, jednak nie jest niemożliwe.

ZBYTNIA PEWNOŚĆ SIEBIE, BRAK ZAHAMOWAŃ I IGNOROWANIE INTERESÓW INNYCH

Stare powiedzenie „władza demoralizuje” okazuje się niezwykle prawdziwe, chociaż słowo „demoralizować” nie jest może zbyt właściwe. Psycholog społeczny z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley Dacher Keltner wraz ze swoimi współpracownikami mówi o władzy prowadzącej do zachowań „dostępowych” („approach” behavior) — ludzie z większym zaangażowaniem dochodzą do swoich celów — oraz osłabienia zahamowań lub tendencji do przestrzegania zasad społecznych i wymogów, które mogłyby ograniczać zachowania osób dążących do osiągnięcia celów. Zachowanie takie jest logiczną konsekwencją tego, co przytrafia się ludziom posiadającym władzę. Osoby służalcze i posiadające mniejszą władzę schlebiają bardziej wpływowym ludziom, aby im się przypodobać. Życzenia i prośby osób wpływowych są spełniane, dlatego przyzwyczajają się do danego sposobu bycia i do traktowania ich w szczególny sposób. Chociaż ludzie ci mogą zdawać sobie sprawę z tego, że ich specjalne traktowanie wynika z zajmowanej przez nich pozycji i faktu kontrolowania przez nich zasobów, to z czasem ta świadomość zanika. Mój przyjaciel pracuje na wyższym stanowisku w British Petroleum, więc miał okazję obserwować dyrektorów generalnych z bliska i oto, co mi powiedział: „Bez względu na początkowe intencje i aspiracje w końcu władza każdemu uderza do głowy”.

Z analiz skutków posiadania władzy dla osób wpływowych nieustannie wynika, że władza doprowadza je do zbytniej pewności siebie i podejmowania ryzyka, braku wrażliwości na potrzeby innych, ulegania stereotypom, a także tendencji do wykorzystywania innych dla własnych korzyści. David Kipnis przeprowadził badanie, w którym uczestnicy zostali postawieni w sytuacjach przypominających miejsca pracy. Niektóre osoby odgrywające rolę menedżera miały niewielką formalną kontrolę nad zasobami i musiały wpływać na podwładnych za pomocą perswazji, a pozostali mieli prawo do nagradzania i karania pracowników. Im więcej uczestnicy mieli kontroli nad środkami nacisku, takimi jak podwyższenie lub obniżenie wynagrodzenia, tym większe czynili wysiłki, aby wpłynąć na podwładnych. Co więcej, ci, którzy mieli większą władzę, postrzegali rezultaty pracy swoich podwładnych jako efekt ich kontroli, a nie wysiłków czy motywacji osób nadzorowanych. Ponieważ przełożeni posiadający władzę uważali siebie za lepszych od swoich podwładnych, mieli zdecydowanie mniejszą ochotę na spędzanie z nimi czasu, a także dystansowali się od menedżerów posiadających mniejszy zakres władzy — mimo że w tym badaniu eksperymentalnym wybór przełożonego i przydział zakresu kontroli został określony przypadkowo i tymczasowo na potrzeby badania.

Z rosnącej liczby badań nad skutkami posiadania władzy można wysnuć jeden wniosek — ludziom naprawdę niewiele potrzeba, aby władza zmieniła ich sposób myślenia i aby zaczęli się zachowywać niegrzecznie i nie okazywać innym szacunku. Wystarczy przypomnieć im czasy, kiedy mieli władzę i byli w stanie dostać to, czego chcieli (w przeciwieństwie do czasów, gdy mieli niewiele władzy), lub dać im umiarkowany zakres kontroli nad mało znaczącymi nagrodami w tymczasowo utworzonych grupach składających się z obcych osób.

W jednym z bardziej znanych i ciekawszych badań poświęconych skutkom posiadania władzy w trzyosobowych grupach omawiano przez trzydzieści minut długą listę nudnych spraw społecznych. Z każdej grupy wybrano losowo jedną osobę do przypisania punktów pozostałym dwu osobom, jednak liczba przyznanych punktów nie prowadziła do żadnych konsekwencji. Gdy osoba prowadząca eksperyment podchodziła kolejno do grup z talerzem ciasteczek, każdy częstował się jednym ciastkiem. Osoby wybrane do przyznania punktów dwóm pozostałym uczestnikom eksperymentu w grupie zwykle brały drugie ciastko, częściej jadły z otwartymi ustami, a także nie przejmowały się okruszkami pozostającymi im na twarzy i spadającymi na stół.

Zbytnia pewność siebie i brak taktu prowadzą do utraty władzy, ponieważ ludzie skupiają się do takiego stopnia na sobie, iż nie zajmują się potrzebami osób, których wrogość może przysporzyć im problemów. Z drugiej strony, jeśli nie pozwolisz na to, aby władza uderzyła Ci do głowy, i jeżeli nie będziesz się zachowywał, jakbyś był wszechwładny, to może dłużej utrzymasz się na danym stanowisku. Safra Catz została zatrudniona w Oracle w 1999 roku w bliżej nieokreślonej roli. Dzisiaj jest prezesem tej dużej firmy komputerowej. W Oracle przewinęło się kilku przyciągających uwagę wysoko postawionych menedżerów, takich jak starszy wiceprezes Ray Lane i Marc Benioff, który rzucił posadę starszego wiceprezesa, aby założyć firmę Salesforce.com. Oracle wydaje się szczególnie odrzucać dyrektorów zyskujących zbyt wielki rozgłos. Catz unika sławy i wszystkiego, co mogłoby przyćmić założyciela i dyrektora generalnego Larry’ego Ellisona. Chociaż jest bogata i wpływowa — magazyn „Fortune” uznał ją za jedną z najbardziej wpływowych kobiet zajmujących wysokie stanowiska w Stanach Zjednoczonych — zawsze znała swoje miejsce w szeregu. Adam Lashinsky opisał ją w ten sposób:

Na początku nie miała nawet swojego biura, tylko pracowała przy okrągłym stole obok gabinetu Ellisona […]. Jeden z dyrektorów pracujących w oddziale Oracle zajmującym się sprzedażą do instytucji rządowych umówił się z Catz na spotkanie, aby dowiedzieć się, kim ona jest. „Jestem tutaj, aby pomóc Larry’emu” — odpowiedziała Catz.

W miarę jak osoby posiadające władzę koncentrują się na swoich własnych celach lub celach organizacji, zwracają mniejszą uwagę na ludzi mniej wpływowych od siebie. Jednak ten brak zainteresowania może kosztować ich utratę pracy. Bernadine Healy, kardiolog, była szefem Amerykańskiego Czerwonego Krzyża przez dwa lata. Organizacja ta wielokrotnie była targana konfliktami. Jako jeden z największych dostawców na rynku banków krwi Czerwony Krzyż został skrytykowany przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (Food and Drug Administration) za sposób badania krwi od krwiodawców. Po atakach z 11 września na World Trade Center Czerwony Krzyż był krytykowany za wykorzystanie tego wydarzenia do zebrania olbrzymich sum pieniędzy i przeznaczenie większości na działalność ogólną lub pomoc ofiarom innych tragedii. W okresie między rokiem 1989 a grudniem 2001 roku, gdy Healy została zwolniona, kierownictwo Czerwonego Krzyża zmieniało się trzykrotnie i czterokrotnie wybierano tymczasowych szefów.

Healy przyszła do Czerwonego Krzyża zdecydowana naprawić nękaną problemami organizację i — jak myślała — z przyzwoleniem na wprowadzenie wielkich zmian. Amerykański Czerwony Krzyż przeszedł decentralizację, w wyniku czego jego oddziały cieszą się dużą samodzielnością, a pięćdziesięcioosobowy zarząd składa się z członków wywodzących się z lokalnych oddziałów, nielubiących krytyki ani nieuginających się pod presją z „góry”. Upadek Healy rozpoczął się, jak na ironię, wraz z odkryciem finansowych nieprawidłowości w małym, ubogim oddziale w Hudson w stanie New Jersey, którego dyrektor sprzeniewierzył pewną kwotę pieniędzy. „Weterani zajmujący funkcje administracyjne uważali, że powinna zawiesić dyrektora, nie odbierając mu wynagrodzenia, i sprzeciwili się zaangażowaniu zewnętrznych audytorów” 12.

Formalna władza lub nawet stanie po słusznej stronie nie zapewni Ci zdobycia poparcia osób, którym wytknąłeś błędy. Osobom wpływowym trudno spojrzeć na świat oczami innych — jednak jeśli chcesz przetrwać, musisz pokonać swoją dumę i być wyczulony na zmiany polityk zachodzące w Twoim otoczeniu.

Patricia Seeman, doradca i trenerka kadry menedżerskiej wyższego szczebla, pracująca ze szwajcarskimi dyrektorami, mówi, że najlepszym sposobem utrzymania się na stanowisku jest zachowanie równowagi i dystansu do samego siebie. Stwierdziła: „Jeżeli nie będziesz siebie dobrze rozumieć, stracisz nad sobą kontrolę”. Seeman zdradziła mi zasadę, jaką były prezes firmy reasekuracyjnej Swiss Re kierował się w zachowaniu do siebie dystansu: „Musisz po prostu od czasu do czasu obracać się w kręgach towarzyskich, w których członkowie nie przywiązują wagi do Twojej posady”. Dlatego będąc wspaniałą i wpływową postacią, były prezes wracał do swojej wiejskiej szkoły podstawowej znajdującej się gdzieś w Alpach, do ludzi traktujących go tak samo jak wtedy, gdy był siedmioletnim chłopcem.

Niestety, ludzie zajmujący wysokie stanowiska dające sporą władzę często nie lubią, kiedy im się przypomina, kim kiedyś byli i jak daleko zaszli. Czasami rozwodzą się z partnerami, towarzyszącymi im od początków kariery, i znajdują sobie nowych partnerów na pokaz. Rozstają się ze współpracownikami, którzy mogliby im przypominać o czasach, w których nie byli jeszcze tacy wpływowi. Im bardziej potrafisz się oprzeć takim tendencjom i zmianom zachowań związanym z dojściem do władzy, tym większe prawdopodobieństwo, że zachowasz swoje wpływy.

Tekst jest fragmentem książki: Jeffrey Pfeffer „Władza. Dlaczego jedni ją mają a inni nie” wydanej przez Onepress.

Widzisz błąd na stronie? Wyślij wiadomość do redakcji

Napisz do nas

zamknij
Nie udało się dodać załącznika.
Nie udało się dodać więcej załączników, usuń któryś z już dodanych.
Poczekaj chwilę - trwa dodawanie załączników.

Komentarz został wysłany.

Przepraszamy Twój komentarz nie może zostać wysłany

Wkrótce pojawi się w serwisie. Zachęcamy do dalszej dyskusji. Wystąpił błąd i nie można zapisać komentarza.
Napisz komentarz...

 












Wpisz, jak chcesz się przedstawić
lub zaloguj się

Manager

21 lip, 14:14 | Manager

Zarząd też trzeba motywować

więcej
18 lip, 11:45 | Manager | HR

Nie tłumacz się brakiem czasu

Nie tłumacz się brakiem czasu więcej
18 lip, 11:33 | Manager | Marketing

Reklama i public relations w małej firmie

Reklama i public relations w małej firmie więcej
18 lip, 11:25 | Manager | HR

Pasja rodzi profesjonalizm

Pasja rodzi profesjonalizm więcej
4 lip, 14:20 | Manager

Tworzenie i organizacja kół jakości

Tworzenie i organizacja kół jakości więcej
4 lip, 14:12 | Manager

Dwa modele organizacji przedsiębiorstw

Dwa modele organizacji przedsiębiorstw więcej
4 lip, 13:50 | Manager

Partnerstwo

Partnerstwo więcej
4 lip, 13:50 | Manager

Dylemat lidera - przemoc czy partnerstwo?

Dylemat lidera - przemoc czy partnerstwo? więcej
4 lip, 11:36 | Manager

Kreatywny człowiek w płaskim świecie

Kreatywny człowiek w płaskim świecie więcej
2 lip, 12:45 | Manager | Zarząd

Polscy szefowie do poprawki

Polscy szefowie do poprawki więcej
26 cze, 08:00 | Manager

Autentyczne przywództwo piątego stopnia

więcej
24 cze, 14:21 | Manager

Tworzenie i organizacja kół jakości

Tworzenie i organizacja kół jakości więcej
24 cze, 13:57 | Manager | Zarząd

Dwa modele organizacji przedsiębiorstw

Dwa modele organizacji przedsiębiorstw więcej
24 cze, 13:47 | Manager

Dylemat lidera - przemoc czy partnerstwo?

Dylemat lidera - przemoc czy partnerstwo? więcej
24 cze, 11:44 | Manager

Przyszłość zaczyna się teraz - Konferencja Future Trends 2014 już 25 czerwca!

Przyszłość zaczyna się teraz - Konferencja Future Trends 2014 już 25 czerwca! więcej
23 cze, 14:00 | Manager

Czytanie w myślach: jak się dowiedzieć, co myślą inni?

Czytanie w myślach: jak się dowiedzieć, co myślą inni? więcej
23 cze, 10:44 | Manager

Co piąte polskie mikroprzedsiębiorstwo planuje ekspansję

Co piąte polskie mikroprzedsiębiorstwo planuje ekspansję więcej
21 cze, 06:21 | Manager | HR

Specjaliści i menedżerowie coraz pewniej czują się na rynku pracy

Specjaliści i menedżerowie coraz pewniej czują się na rynku pracy więcej
20 cze, 13:26 | Manager | Zarząd

Biznes z szacunku do wina

Biznes z szacunku do wina więcej
20 cze, 13:09 | Manager

Zbuduj sukces startupu w oparciu o analizę danych

Zbuduj sukces startupu w oparciu o analizę danych więcej
20 cze, 12:54 | Manager

Cztery magiczne taktyki perswazji

Cztery magiczne taktyki perswazji więcej
20 cze, 12:48 | Manager

Drugie oblicze Wall Street, czyli dlaczego odszedłem z Goldman Sachs

Drugie oblicze Wall Street, czyli dlaczego odszedłem z Goldman Sachs więcej
18 cze, 15:57 | Manager | Zarząd

Milioner, który zajmuje się ściąganiem długów

Milioner, który zajmuje się ściąganiem długów więcej
6 cze, 15:30 | Manager | Zarząd

Listonosz globalny

Listonosz globalny więcej
6 cze, 06:00 | Finanse | Banki

Leszek Czarnecki nie kupi najmniejszego banku w Polsce

Leszek Czarnecki nie kupi najmniejszego banku w Polsce więcej

Kursy średnie NBP

22.07.2014
waluta
kurs
zmiana (%)
3,0748
0,16
4,1464
-0,14
3,4121
-0,15
5,2466
0,10

Dodaj do "Ulubionych"

zamknij

Aby dodać naszą stronę do Ulubionych naciśnij kombinację klawiszy Ctrl + D na klawiaturze.

Zamknij