Skala zniszczeń wywołanych przez trąbę powietrzną na Pomorzu wciąż nie jest znana. Na razie wiadomo, że żywioł ściął drzewa z powierzchni kilkuset hektarów, odbudować trzeba będzie też przynajmniej kilkadziesiąt budynków. Ponad 130 osób zginęło w wyniku powodzi w Rosji. Straty materialne wciąż są liczone. Po drugiej stronie globu, w Stanach Zjednoczonych rolnicy zmagają się z brakiem deszczu. Zdaniem ekspertów tak sucho nie było jeszcze nigdy w całej historii USA. Na takie anomalie pogodowe rynek finansowy reaguje natychmiast.

- Pogoda może mieć bardzo duży wpływ na rynki kapitałowe, zarówno w krótkim, jak i długim okresie, ponieważ jest wiele branż, spółek, których fundamenty i wyniki są szczególnie wrażliwe na warunki atmosferyczne – tłumaczy Maciej Hebda, szef zespołu analityków z Biura Maklerskiego Espirito Santo Investment Bank.

Ni mniej, ni więcej, to ile konkretna firma zarobi, zależy od tego, jaka w danym sezonie będzie pogoda. Logika podpowiada, że warunki atmosferyczne mają największy wpływ na sektor surowców rolnych, zwłaszcza tych, których produkcja skoncentrowana jest w jednym lub kilku krajach.  - Najbardziej podatne na pogodę są notowania kakao, którego podaż w ponad 40 proc. uzależniona jest od sytuacji na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku rynku cukru i kawy, których największym producentem i eksporterem jest Brazylia - wyjaśnia analityk X-Trade Brokers, Paweł Kordala.

Trochę trudniej wpływ pogody  będzie można oszacować w przypadku cen kawy. Ta pochodzi zarówno z Ameryki Południowej, jak i Azji. Jednak wyjątkowo duże skoki cen, w przypadku załamania pogody, obserwuje się również na rynku zbóż. Może wydać się to dziwne bo przecież dominującymi producentami tego dobra jest kilka krajów, np. USA, Chiny, Rosja, Ukraina, Brazylia, Argentyna, Francja czy Australia. W tym przypadku, zdaniem analityków, duży wpływ na zawirowania cen, mogą mieć też media. To właśnie dziennikarze często straszą możliwymi wzrostami cen żywności, zapominając, że coraz więcej upraw jest ubezpieczona na takie wypadki  i jedynym kto może stracić w takiej sytuacji jest firma ubezpieczeniowa. - Dla rynku kukurydzy szczególnie niebezpieczne są susze w centralnych stanach USA (Iowa, Illinois, Indiana), w których skupia się większość podaży kukurydzy z USA. Dla rynku pszenicy strategiczne znaczenie ma Rosja i Ukraina. - dodaje Kordala z X Trade Brokers.

Trudno sobie wyobrazić, by w każdym z wymienionych krajów w ciągu roku doszło do kataklizmu pogodowego. A ewentualne straty, próbuje się niwelować plonami zebranymi w pozostałych krajach.

Jak zarabia się na pogodzie?

Na trafnym przewidywaniu pogody można zarobić. Wiedzą o tym fundusze hedgingowe oraz firmy ubezpieczające uprawy lub wydobycie surowców. Dlatego coraz częściej zatrudniają one doświadczonych meteorologów.

Zarabia się na tzw. derywatach pogodowych. To instrumenty pochodne, najczęściej kontrakty terminowe, opcje, swapy, które rozliczane są na podstawie określonych czynników atmosferycznych. Mogą nimi być: temperatura, wielkość opadów deszczu lub śniegu, wiatr. Korzystając z takich produktów, np. rolnicy są w stanie zabezpieczać się przed suszą, przymrozkami, a firmy turystyczne mogą uzyskać korzyści finansowe na wypadek deszczowych wakacji, które w normalnej sytuacji mogłyby przełożyć się na spadek przychodów.

A pogoda staje się coraz bardziej nieprzewidywalna. - Z jednej strony modele prognozy pogody są ulepszane i przez to horyzont prognozy wiarygodnej się wydłuża. Z drugiej strony obecne prognozy pogody przy załamaniach barycznych mają jeszcze większe prawdopodobieństwo błędy niż parę lat temu, co wynika ze wzrostu zmienności warunków pogodowych na całym świecie. Zatem w codziennej pracy prognozy są coraz lepsze, jednak przy anomaliach ekstremalnych rozmiar błędu jest znacznie większy niż parę lat temu – mówi Juliusz Preś z DM Consus.

Wykorzystanie derywatów pogodowych jest rzeczą powszechną w przypadku miast w Stanach Zjednoczonych, krajach skandynawskich, niektórych hrabstwach w Wielkiej Brytanii. Derywaty pogodowe to rodzaj zakładu, że pewne czynniki wystąpią lub nie. Załóżmy, że władze Warszawy, nie chcąc ponosić zbyt wysokich kosztów odśnieżania ulic zimą, kupują derywat związany z opadami śniegu. Gdy wielkość opadów białego puchu publikowana przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, przekroczy odpowiednią wartość, władze Warszawy otrzymują premię, która można być np. przeznaczona na odśnieżanie. Pieniędzy tych nie muszą więc przeznaczać z kasy miasta. Problemem derywatów są ich wysokie koszty. Z tego powodu decydują się na nie prawie wyłącznie globalne firmy lub – znacznie rzadziej – władze bogatych miast lub regionów.

W tym momencie najbardziej rozwiniętym rynkiem instrumentów finansowych opartych o pogodę są Stany Zjednoczone. Jak to działa? Weźmy dwa typowe instrumenty pogodowe: to kontrakty terminowe na liczbę dni grzewczych (HDD – Heating Degree Days) oraz na liczbę dni chłodzenia, klimatyzowania pomieszczeń (CDD – Cooling Degree Days). Takie indeksy pomagają zabezpieczać zyski firmom energetycznym i gazowym. - Z tego powodu często na stronach w USA czy w UE są podawane nie tylko prognozy temperatur na najbliższe dni w stopniach Fahrenheita, ale także w stopniodniach co ułatwia analizy w tym sektorze – mówi  Kordala.

Firma dostarczająca ciepło kalkulując cenę musi wiedzieć przez ile dni będzie musiała dostarczać ciepło do mieszkań. Gdyby nie było derywatów, w przypadku wyjątkowo srogiej zimy od razu przełożyłoby się to na cenę energii. Na konieczność zabezpieczania się przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi przygotowane są zwłaszcza firmy wydobywcze.

  - Najlepszym przykładem mogą być powodzie w Queensland w Australii, które poprzez ograniczenie produkcji w wielu kopalniach, wywołały globalny szok podażowy na rynku węgla koksującego. Ceny w 2011roku  wywindowane zostały do rekordowych poziomów, co miało pozytywny wpływ na kursy spółek wydobywczych (np. NWR) i zarazem negatywny na branżę stalową (wyższe koszty wsadu do produkcji stali). - przypomina Maciej Hebda z ESIB.

Na rynku ropy wpływ pogody objawia się najczęściej podczas sezonu huraganów w USA, czyli zwykle w okresie od czerwca do października. Wtedy koncerny wydobywcze muszą wycofywać swoich pracowników z platform na Zatoce Meksykańskiej. - Na rynkach surowców, takich jak miedź czy węgiel, pogoda -głównie deszcze- może skutecznie generować problemy z wydobyciem w kopalniach odkrywkowych. Jednak przestoje w tym przypadku zdarzają niezmiernie rzadko. Od strony popytu pogoda odgrywa dużą rolę w popycie na gaz. Skrajne temperatury w czasie zimy lub lata generują wysoki popyt na ciepło lub energię elektryczną, co przekłada się na ceny gazu, który stanowi coraz ważniejsze źródło energii na świeci – dodaje Paweł Kordala z X-trade Brokers.

Kolejną branżą zależną od pogody jest sektor budowlany – zarówno długość zimy, jak i potencjalne powodzie determinują długość sezonu budowlanego i tym samym ryzyko potencjalnych opóźnień na kontraktach.

Gdzie można kupić derywaty?

W USA notowane są one na giełdzie Chicago Mercantile Exchange (CME). A w Polsce?  Transakcje te w naszym regionie geograficznym organizowane są przez spółkę Consus SA, która  jest jedynym podmiotem w Polsce należącym do Stowarzyszenia Zarządzania Ryzykiem Pogodowym (Weather Risk Management Association). Na derywatach pogodowych trudno będzie zarobić indywidualnemu inwestorowi. Unijne OTC to niestety wciąż rynek ogromnych kontraktów, z racji wysokich kosztów obsługi prawnej takich transakcji. - Na giełdzie CME w USA są w zwykłym obrocie kontrakty na temperaturę, a ich wielkość jest podobna do kontraktu giełdowego na WIG20. Zatem w USA inwestor indywidualny może zarabiać na zmianach pogodowych, o ile ma narzędzia, tj. prognozy lub inne metody, które pozwalają ocenić czy temperatury będą rosnąć czy spadać. - mówi Juliusz Preś, członek zarządu DM Consus, specjalizującego się w transakcjach na rynku derywatów pogodowych.

Jeśli prywatni inwestorzy są zaangażowani w derywaty, to najczęściej zależy im na spekulowaniu ich wyceną. Takie produkty inwestycyjne spotyka się w niektórych ofertach private bankingu.

A co z kataklizmami, od których rozpocząłem? Większość derywatów nie przewiduje katastrof pogodowych. Żeby uchronić się przed skutkami tajfunów, trzęsień ziemi czy innych nieprzewidywalnych zdarzeń, można skorzystać z tzw. obligacji katastrofalne (CAT bonds). Działają one jak zwykłe obligacje, tzn. dłużne papiery wartościowe o określonej wartości nominalnej, terminie wykupu, oprocentowaniu, częstotliwości wypłaty kuponów. Przez okres posiadania obligatariusz posiadający obligację otrzymuje określone płatności (kupony), a na koniec okresu (termin wykupu) otrzymuje on wypłatę w wysokości wartości nominalnej. Obligacje katastrofalne różnią się od zwykłych umorzeniem całości, lub części wierzytelności na podstawie spełnienia określonego warunku - katastrofy naturalnej takiej jak np. huragany, powodzie etc. W zamian za ryzyko wzięcia na siebie odpowiedzialności emitenta nabywcy nagradzani są wyższą rentownością. W naszym regionie geograficznym tego typu instrumenty wciąż traktowane są jako egzotyczne, natomiast w krajach o “wyższej kulturze” finansowej – jak np. USA wykorzystanie tego typu instrumentów jest dość powszechne, wynika to również z specyfiki geograficznej USA, w poszczególnych regionach takie katastrofy jak huragany, trzęsienia ziemi są regularne.